Irak’la kriz yönetiminden ortak üretime

Bağdat’ta art arda yapılan temasların ardından Ankara’da imzalanan 5 stratejik anlaşma, Türkiye-Irak ekonomik ilişkilerini yeni bir aşamaya taşıyor. Enerji ekseninde atılan imzaların yanı sıra ticari alanda da yeni ortaklıklar oluşturulacak. Türkiye’nin güneyindeki bu yeni dönem, Hürmüz Boğazı krizinin etkilerini aşmak isteyen taraflar için ‘ortak üretimle’ kurulacak. Bölgede ikili ve heyetler arası görüşmelere katılan iş dünyası temsilcileri, potansiyeli yüksek sektörlere ve sahadaki sorunlar için çözüm yollarına dikkat çekti.

 

YATIRIM ALANLARI ŞEKİLLENİYOR
Son bir aydır Ankara ve Bağdat hattında yürütülen yoğun diplomasi trafiği ile işbirliği ve yatırım alanları da şekillenmeye başladı. Temmuz 2026’da Türk iş dünyası heyetinin Bağdat’ta Irak Başbakanı ve ilgili bakanlarla gerçekleştirdiği temasların ardından Ankara’da düzenlenen Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu’nun DEİK/Türkiye-Irak Yuvarlak Masa Toplantısı, devletin ve özel sektörün zirvesini bir araya getirdi. Toplantıya, Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) yetkilileri de katıldı. Toplantıda, iki ülke arasında sektörel işbirliğinin geliştirilmesi, Kalkınma Yolu Projesi ile birlikte su, enerji ve ulaştırma alanındaki ortak projeler değerlendirildi. 

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Irak Ticaret Bakanı Mustafa Nazar Juma, Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hussein, Irak Ulaştırma Bakanı Wahb Salman Mohammed, Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hudeyir, Türkiye’nin Bağdat Büyükelçisi Ali Bora İnan, Irak’ın Ankara Büyükelçisi Majed Al Lajmawi, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak, Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı M. Erdal Eren ve DEİK/Türkiye-Irak İş Konseyi Başkanı Halit Acar’ın katılımıyla gerçekleşen zirve, Türkiye ile Irak arasında sadece ticareti değil, doğrudan yatırımları kapsayan stratejik bir ‘birlikte üretim’ döneminin başladığını ilan etti. Bu temasların ve anlaşmaların 17 milyar dolar civarındaki ticaret hacminin orta vadede 30 milyar dolara çıkarılması için gereken zemini oluşturacağı vurgulandı. Bu kapsamda DEİK tarafından ‘Irak’ta İş Yapma Rehberi’ hazırlandığı bilgisi paylaşıldı.
Ankara temasları dahilinde iki ülke hükümetleri arasında imzalanan anlaşmalar, 2024’teki Ekonomi ve Ticaret Ortak Komitesi (JETCO) toplantısından bu yana örülen işbirliğine hukuki ve kurumsal güvence sağlayan somut bir adım oldu.

 

İŞ DÜNYASI İÇİN TEMEL KAZANIMLAR
İmzalanan anlaşmalar iş dünyasına üç temel alanda somut imkanlar sağlayacak:
-Enerji ve petrol tedariki: Irak’tan Türkiye’ye günlük 1 milyon varil petrol sevkiyatı başta olmak üzere enerji alanında alınan kararlar, bölgesel enerji güvenliğini pekiştirirken Türk sanayinin hammadde ve enerji erişimine istikrar getirecek.
-Ticareti kolaylaştırma ve yatırım güvencesi: İmzalanan protokoller, gümrük tarifelerindeki belirsizlikleri giderecek ve Türk yatırımcılarının Irak’taki varlıklarına yasal koruma sağlayacak.
-Ulaştırma ve altyapı entegrasyonu: Kalkınma Yolu Projesi’nin hukuki altyapısını güçlendiren maddeler, Türk müteahhitlik ve lojistik sektörünün projedeki öncelikli konumunu pekiştirecek.

ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER VE YATIRIM ALANLARI
JETCO ve son imzalanan anlaşmaların oluşturduğu zemin ışığında, Türk firmaları açısından Irak pazarında öne çıkan ana sektörler ve potansiyel yatırım alanları şunlar:
1. Altyapı, üstyapı ve ulaştırma: Bağdat ve çevre vilayetlerin modernizasyonu, konut projeleri, hastane, okul, köprü, köprülü kavşak ve otoyol projeleri.
2. Kalkınma Yolu Projesi: Basra’daki Büyük Fav Limanı’nı Türkiye’ye bağlayacak demiryolu, karayolu, enerji nakil hatları ve lojistik merkezlerin inşası.
3. Enerji ve su altyapısı: Petrol dışı enerji yatırımları, yenilenebilir enerji, elektrik iletim hatları, su arıtma, modern sulama sistemleri ve baraj/gölet altyapıları.
4. Sanayi, imalat ve gıda: Tarıma dayalı sanayi, gıda işleme tesisleri, ambalaj, inşaat malzemeleri (çimento, demir-çelik, cam, seramik) ve tüketim malları imalatı.
5. Bankacılık, finans ve dijital hizmetler: İki ülke arasındaki ticaretin güvenli finansal kanallarla yürütülmesi, dijital gümrük altyapıları ve ödeme sistemlerinin entegrasyonu.

 

KAMU ALIMLARI VE TİCARİ KOLAYLIKLAR İÇİN 13 ÖNERİ
DEİK yetkilileri, Bağdat ve Ankara’daki temasları sırasında 13 maddelik öneri paketini yetkililere sundu. Öneri paketinde şu başlıklar yer aldı: “Birleşmiş Milletler tarafından geliştirilen ve gümrük süreçlerini dijitalleştiren ASYCUDA sisteminin nihai hale getirilmesi, bankacılık ve ödeme sistemlerinin güçlendirilmesi, vize ve çalışma izinlerinin kolaylaştırılması, yatırım ortamının geliştirilmesi, sanayi arsalarına erişimin kolaylaştırılması, yatırım bilgilerinin dijitalleştirilmesi, yerli üretimi koruma politikalarının öngörülebilir şekilde uygulanması, kamu projelerinde hak ediş ödemelerinin zamanında gerçekleştirilmesi, kamu alımlarında eşit rekabet ortamının güçlendirilmesi, su altyapısı alanında işbirliğinin geliştirilmesi, Kalkınma Yolu Projesi kapsamında koordinasyon mekanizmasının oluşturulması ve Türklerin uzun vadeli yatırımlarının desteklenmesi.”

 

BİRKAÇ YILA ÜRETİM BAŞLAR
DEİK İş Konseyi yetkilileri, bu gelişmelere paralel olarak Türkiye-Irak ilişkilerinin gelecek projeksiyonuna dair şu öngörüleri paylaştı:
Kısa vade (0-1 yıl): İmzalanan 5 anlaşmanın idari altyapısının tamamlanması, vize ve gümrük pürüzlerinin çözülmesi, ticaret hacminin ivme kazanması.
Orta vade (1-5 yıl): Kalkınma Yolu Projesi’nin ana omurgasının inşasına başlanması, su ve enerji projelerinde ortaklıklar kurulması, Türk OSB’lerinin üretime geçmesi.
Uzun vade (5-10+ yıl): Irak’ın Orta Doğu ile Avrupa arasında ana transit lojistik koridoru haline gelmesi; Türkiye ve Irak’ın bölgesel refahın iki ana sütunu olarak entegre olması.

Ortak üretim için öncelikli beklentiler açıklandı
DEİK Türkiye-Irak İş Konseyi Başkanı Halit Acar, ikili ilişkiler hakkında yaptığı değerlendirmede öncelikli beklentilerine dikkat çekti. Acar, şunları söyledi: “Birinci önceliğimiz, Ankara’da imzalanan 5 anlaşmanın saha uygulamalarının ve Bağdat’ta sunduğumuz 13 maddelik raporun hükümetler arası JETCO ve Ticaret Komiteleri nezdinde adım adım takibi. Ayrıca Kalkınma Yolu’nda Türk sektörlerinin başrolü ikinci madde. Kalkınma Yolu’nun sadece bir altyapı projesi değil; sanayi, lojistik ve teknoloji transferini içeren çok boyutlu bir kalkınma koridoru olarak Türk firmalarınca üstlenilmesi beklentimiz. Üçüncü başlığımız kalıcı sermaye güvencesi. Türk yatırımcılarının Irak’taki varlık ve yatırımlarının yeni anlaşmalar ışığında tam hukuki güvenceye kavuşturulması beklentimiz. Dördüncüsü ise ortak refah ve birlikte üretim. İlişkilerin tek taraflı ticaretin ötesine geçerek Irak’ta katma değer ve istihdam için ‘birlikte üretim’ modeline dönüştürülmesi beklentimiz.”

Sanayi arsalarına ve OSB’lere erişim önemli
Bağdat ve Ankara’daki temaslara katılan iş adamlarına göre Türk girişimcilerin Irak’ta tesis kurabilmesi ve yerel üretime katkı sağlayabilmesi için sanayi alanlarına erişim en önemli başlıklardan biri. DEİK Konsey Başkanlığı’ndan verilen bilgiye göre Basra’dan başlayıp Fişhabur’a uzanan güzergahta başta Necef, Kerbela, Bağdat ve Musul olmak üzere toplam 11 vilayeti kapsayan hat üzerinde atılacak somut adımlar şöyle sıralandı:
-Türk yatırımcılara özel Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ve sanayi kümelenme alanlarının tahsis edilmesi.
-Arsa tahsis süreçlerinin şeffaf, bürokrasiden arındırılmış ve dijital platformlar üzerinden yürütülmesi.
-Altyapısı hazır sanayi arsalarının uzun vadeli kiralama veya mülkiyet modelleri ile Türk sanayicisine açılması.