Hem hareket eden hem hayati işlev gören insan beyin geni keşfedildi

ABD'nin Cornell Üniversitesi’nde yürütülen ve Science dergisinde yayımlanan çalışma, insan genomundaki BC200 adlı genetik unsurun daha önce bir arada görülmemiş iki özelliğini ortaya koydu. Bir çiçek hastalığı virüsünün (molluscum contagiosum) içindeki insanlara özgü genetik materyali inceleyen araştırmacılar, BC200’ün beyin işlevleriyle sınırlı kalmadığını gösterdi.

Bulgular, bu molekülün genom içinde hareket ederek kendini farklı bölgelere yerleştirebildiğini ve bir 'sıçrayan gen' (transpozon) gibi davrandığını kanıtladı. Böylece hem hareketliliğini sürdüren hem de hücresel işlev üstlenen bir gen örneği belirlendi.

HAREKETLİ VE İŞLEVSEL 

Esas olarak nöronlarda ifade edilen BC200, evrimsel kökeni bakımından protein kodlamayan ve genom içinde yer değiştirebilen bir transpozona dayanıyor. İnsan genomunun yaklaşık yarısı transpozon kökenli DNA parçalarından oluşuyor. Ancak bu unsurların büyük çoğunluğu evrimsel süreçte hareket yeteneğini kaybederek pasifleşiyor.

Araştırmanın kıdemli yazarlarından Cedric Feschotte, transpozon kökenli olup hücresel görevler için yeniden işlev kazanan genlerin genellikle yer değiştirme kapasitesini yitirdiğini belirtti. Feschotte, BC200’ün hareketliliğini korurken hücresel düzeyde aktif bir işlev görmesini evrimsel açıdan olağanüstü bir durum olarak nitelendirdi.

VİRÜSE GEÇİŞİN İZLERİ 

BC200, ilk kez 1980’lerin sonlarında insan nöronlarında bol miktarda bulunan bir RNA türü olarak tanımlandı. Nöronal haberci RNA’ların (mRNA) proteine dönüştürülme sürecini düzenlediği değerlendiriliyor. Yalnızca insanlarda ve yakın akraba primatlarda bulunan molekülün, molluscum contagiosum virüsüne (MCV) geçişinin, virüsün deri hücrelerini enfekte ettiği sırada gerçekleştiği tahmin ediliyor.

BC200’ün üreme hücrelerinde de düşük seviyelerde tespit edilmesi, gelecek nesillere aktarılabilecek yeni genetik eklenmeler oluşturma potansiyeline işaret ediyor.

HASTALIKLARLA İLİŞKİSİ ARAŞTIRILIYOR 

BC200, Alzheimer hastalarının beyinlerinde yüksek seviyelerde bulunması ve bazı tümör türlerinde anormal düzeyde ifade edilmesi nedeniyle de araştırılıyor. Genin hareket kabiliyetinin patolojik süreçleri tetikleyebileceğini değerlendiren ekip, özellikle meme kanseri ve diğer kanser türlerinde BC200’ün hücre içinde aktif olarak yer değiştirip değiştirmediğini incelemeyi hedefliyor.

Bu hareketlerin yeni mutasyonlara yol açıp açmadığı da araştırılacak. Bilim insanları ayrıca virüsün, insan konakçı hücrelerini kendi lehine yönlendirmek için bu genden nasıl yararlandığını anlamaya yönelik çalışmalarını sürdürüyor.