Füzyonda tarihi adım: Saniyede 1 milyon veri işleyen süper iletken çip geliştirildi

ABD Enerji Bakanlığı’na bağlı Brookhaven Ulusal Laboratuvarı (BNL), füzyon reaktörlerinde plazmanın gerçek zamanlı izlenmesine yönelik yeni bir mikroçip geliştirdi. Princeton Plazma Fiziği Laboratuvarı (PPPL), DIII-D Ulusal Füzyon Tesisi ve Great Sky şirketinin katkı sunduğu donanıma 'Süper Zeka' (Super Intelligence) adı verildi. 

İnsan sinir ağlarının bağlantı yapısını süper iletken devrelerle taklit eden çip, plazmadaki değişimleri hızla analiz ederek reaksiyonu kesintiye uğratabilecek kararsızlıkları önceden belirlemek üzere tasarlandı.

PLAZMADA HIZLI DEĞİŞİM 

Güneş’in enerji üretim mekanizmasını yeryüzünde gerçekleştirmeyi amaçlayan füzyon reaktörlerinde, hidrojen izotoplarının kaynaşması için plazma güçlü manyetik alanlarla hapsediliyor. Sıcaklıklar 100–150 milyon santigrat dereceye, Güneş’in çekirdeğinin yaklaşık 10 katına ulaşabiliyor.

Plazma koşullarının mikrosaniyeler içinde değişmesi, kontrol sistemlerinin büyük veri akışlarını çok düşük gecikmeyle işlemesini gerektiriyor. Yeni mimari, geleneksel silikon işlemcilerin hız ve veri hacmi açısından zorlandığı bu görevleri hedef aldı.

Elektrik direncinin ortadan kalktığı süper iletken devrelerden yararlanılarak sinyallerin yüksek hızla işlenmesi sağlandı.

TOKAMAK VERİLERİYLE TEST 

Çip, Kaliforniya’da General Atomics tarafından işletilen DIII-D tokamak tesisinden alınan gerçek operasyon verileriyle sınandı. Saniyede bir milyon örnek hızındaki verileri analiz eden donanım, plazmadaki sıra dışı hareketleri ve olası bozulmaları öngördü.

Testlerin üçüncü aşamasında ise Google DeepMind füzyon ekibinin geliştirdiği türevlenebilir TORAX simülatörünün plazma verileri kullanıldı. Çip, manyetik hapsedilmeyi zayıflatan 'testere dişi' kararsızlıklarının başlangıcını önceden tespit etti.

Sonuçlar, süper iletken yapay zeka donanımının gerçek zamanlı plazma kontrolünde kullanılma potansiyelini destekledi.

2027’DE CANLI DENEY 

Great Sky, donanımın bugüne kadar ürettikleri en büyük süper iletken sinir ağı çipi olduğunu bildirdi. Şirket, teknolojinin füzyonun yanı sıra kuantum bilişim, siber güvenlik ve yüksek hızlı X-ışını veri analizine de uyarlanabileceğini belirtti. Konsorsiyum, mevcut tasarımın 10 katı sinir ağı kapasitesine sahip yeni nesil çip üzerinde çalışıyor.

Bu donanımın 2027 başında Brookhaven Ulusal Laboratuvarı’nda sergilenmesi, aynı yıl DIII-D’deki canlı füzyon deneylerinde devreye alınması hedefleniyor.