7/24 yapay zeka desteğiyle işletmelerin yükü hafifleyecek! Dijital vergi asistanı geliyor

Türkiye, vergi yönetiminde yapay zekaya iki ayrı alanda daha fazla görev vermeye hazırlanıyor. Eylülde açıklanan Orta Vadeli Program (OVP), kayıt dışı ekonomiyle mücadelede büyük veri ve yapay zeka destekli risk analizlerinin etkinleştirilmesini gündeme taşıdı. Vergi uyumsuzluklarının daha erken belirlenmesine odaklanan bu yaklaşımın ardından, teknolojinin mükellefin bilgiye erişimini kolaylaştırması için de yeni bir proje planlandı. Böylece denetim kapasitesini güçlendirme hedefiyle hizmet kalitesini artırma hedefi, vergi sisteminin dijital dönüşümünde yan yana yer aldı.

KARMAŞIK MEVZUATI ÇÖZECEK

27 Ekim'de yayımlanan 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı kapsamında Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), Dijital Mükellef Temsilcisi geliştirecek. Özelleştirilmiş yapay zeka sohbet robotunun günün her saatinde vergi mevzuatına ilişkin soruları yanıtlaması öngörülüyor. Mükelleflerin danışma hizmetlerinden yararlanmak için mesai saatlerini beklememesi, vergi yükümlülükleri konusunda ihtiyaç duyduğu açıklamalara daha kısa sürede erişmesi amaçlanıyor.

Planlanan sistemin güncel mevzuatla beslenmesi, GİB'in internet sitesi üzerinden kullanıma sunulması ve mobil kanallara da taşınması hedefleniyor. Vergi işlemleriyle ilgili bilgi arayan işletmeler, farklı kaynaklarda araştırma yapmak yerine tek bir dijital kanaldan yönlendirme alabilecek. Bununla birlikte ilk aşamada açıklanan proje bir bilgilendirme hizmeti niteliğinde. Beyannamelerin kendiliğinden hazırlanması veya yapay zeka cevaplarının idare açısından bağlayıcı olması gibi işlevler mevcut proje kapsamında kesinleşmiş değil.

İŞLEM YÜKÜ HAFİFLEYECEK

Yeni hizmetin ekonomik etkisi, teknolojinin ne kadar hızlı cevap verdiği kadar işletmelerin hangi sorunlarını çözebileceğiyle de ölçülecek. Mevzuat değişikliklerinin takibi, beyan ve bildirimler, işlem için gerekli belgelerin öğrenilmesi ve tereddüt edilen vergisel konular özellikle sınırlı idari kaynağa sahip küçük işletmelerin zamanını alıyor. Doğru yönlendirmeyle mükellefin işlem yükünün hafiflemesi, bilgi eksikliğinden doğan hataların azalması ve vergiye gönüllü uyumun güçlenmesi bekleniyor.

VERGİ SORUNLARINA ANINDA YANIT

Yeminli Mali Müşavir Ahmet Kurtuluş, mevcut sistemde en büyük güçlüklerden birinin tereddüt edilen vergisel konularda idarenin görüşünü zamanında öğrenmek olduğunu anlattı. Kurtuluş, mükelleflerin idareden yazılı görüş almak için özelgeye başvurabildiğini, ancak cevap sürelerinin uzayabildiğini hatırlattı. Yeni asistanın sağlayabileceği hızın önemini ise şu sözlerle ortaya koydu: “Yapay zeka destekli Dijital Mükellef Temsilcisi, güncel mevzuatı ve mevcut özelgeleri analiz ederek mükelleflerin sorularına saniyeler içerisinde yanıt verebilir.”

Kurtuluş, yapay zeka destekli sohbet robotunun mükelleflere yalnızca hızlı bilgi edinme imkanı sunmakla kalmayacağını, işletmelerin karar alma süreçlerinde karşılaştıkları vergisel belirsizlikleri de azaltabileceğini vurguladı. Mevzuat değişikliklerinin takibi ve beyan yükümlülüklerinin anlaşılması için harcanan sürenin kısalmasının, özellikle sınırlı insan kaynağıyla faaliyet gösteren küçük işletmelere önemli kolaylıklar sağlayabileceğini belirten Kurtuluş, yapay zekanın sunduğu bilgilendirme hizmetiyle idarenin bağlayıcı yazılı görüşleri arasındaki hukuki ayrıma da dikkat çekti.

KÜÇÜK İŞLETMELERE SADE DİLDE REHBER

Vergiye uyum konusundaki tartışmanın yalnızca denetim ve yaptırımlara indirgenmemesi gerektiğini vurgulayan Yeminli Mali Müşavir Ahmet Kurtuluş, “Vergiye uyumsuzluk her zaman bilinçli bir tercihten kaynaklanmıyor” diyerek, küçük işletmelerdeki bilgi eksikliğine dikkat çekti. Kurtuluş, “Karmaşık düzenlemelerin anlaşılır biçimde açıklanması, mevzuatı yanlış yorumlamaktan doğan işlemleri azaltabilir. Böylece işletmeler yalnızca ne yapmaları gerektiğini değil, yükümlülüklerinin dayanağını da daha kolay kavrayabilir” dedi. 

Yapay zeka sohbet robotunun vergide bürokratik işlemlerin kolaylaştırılması açısından da önemli fırsatlar bulundurduğunu dile getiren Kurtuluş, “Mükellefin hangi işlem için nereye başvuracağını, hangi belgeleri hazırlayacağını ve hangi aşamaları takip edeceğini tek bir sistem üzerinden öğrenebilmesi bile önemli zaman tasarrufu sağlayacak” diye konuştu. 

Yapay zekanın ilerleyen süreçte vergi idaresinin dijital altyapısıyla bütünleşmesinin yeni kolaylıkları beraberinde getirebileceğini belirten Kurtuluş, bu entegrasyon sayesinde başvuruların kolaylaştırılabileceğini, gereksiz belge taleplerinin azaltılabileceğini ve rutin işlemlerin otomatikleştirilebileceğini sözlerine ekledi.

BÜROKRASİYİ EKRANA TAŞIMAK YETMEZ

Yapay zeka destekli vergi asistanının güvenilirliğinin büyük önem taşıdığını vurgulayan Kurtuluş, sistemin güncel mevzuatla sürekli desteklenmesi ve verilen yanıtların hukuki dayanaklarının açıkça gösterilmesi gerektiğini belirtti. Dijitalleşmenin yalnızca işlemlerin elektronik ortama aktarılmasıyla sınırlı kalmaması gerektiğine işaret eden Kurtuluş, “Gerçek dijital dönüşüm, bürokrasiyi yalnızca elektronik ortama taşımak değil, mükellefin daha az işlemle yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlamaktır” dedi.

YAPAY ZEKA CEVABI İDAREYİ BAĞLAYACAK MI?

Yeni dijital hizmetin önündeki en kritik meselelerden biri de verilen cevapların hukuki statüsü. Vergi Usul Kanunu'nun 413'üncü maddesi mükellefe, tereddüt ettiği konuda idareden yazılı izahat isteme imkanı tanıyor. Kanunun 369'uncu maddesi ise yetkili makamın yazılı olarak yanlış izahat vermesi halinde, gerekli şartlarla vergi cezası ve gecikme faizi bakımından koruma sağlıyor; vergi aslı bu kapsamın dışında kalıyor. Genel nitelikteki yapay zeka cevapları ise bugün kendiliğinden özelge sayılmıyor.

Yapay zeka asistanının verdiği cevapların idareyi bağlayıp bağlamayacağının önemli bir hukuki mesele olduğuna dikkat çeken Yeminli Mali Müşavir Ahmet Kurtuluş, bu konuda yeni bir düzenlemeye ihtiyaç duyulabileceğini belirterek şunları söyledi: “Sistemin güvenilirliği ve denetim altyapısı geliştikçe, mükellefin somut durumuna ilişkin, kayıt altına alınmış ve idarece yetkilendirilmiş cevaplar da özelgeye benzer şekilde Vergi Usul Kanunu kapsamında hukuki güvenceye kavuşturulmalı.”

Bu düzenlemenin hayata geçirilmesi için gerekli teknik ve hukuki şartların oluşturulmasını isteyen Kurtuluş, ilk aşamada mümkün olmasa bile söz konusu şartlar sağlandığında adım atılmasının geciktirilmemesi gerektiğini vurguladı. Kurtuluş, “Çünkü mükellefin ihtiyacı yalnızca hızlı cevap almak değil, aldığı cevaba güvenerek işlem yapabilmektir” dedi.

DANIŞMANLIK AĞIRLIK KAZANACAK

Yapay zeka uygulamalarının muhasebe bürolarında da iş bölümünü değiştirebileceğini değerlendiren Kurtuluş, rutin mevzuat araştırması ve bilgilendirme yükünün hafiflemesiyle meslek mensuplarının daha nitelikli çalışmalara odaklanabileceğini düşünüyor. Serbest muhasebeci mali müşavirler için muhasebe otomasyonu, beyanname hazırlığı ve finansal analiz; yeminli mali müşavirler için tam tasdik, KDV iadeleri, vergisel risk analizi ve stratejik danışmanlık bu alanların başında geliyor.

Ancak bilgiye saniyeler içinde erişebilmek, onu somut ticari işleme doğru uygulamak anlamına gelmiyor. İşlemlerin hukuki ve mali sonuçlarının yorumlanmasında mesleki deneyimin belirleyici olduğunu vurgulayan Kurtuluş, “Yapay zeka, mali müşavirlik mesleğinin yerini alan değil, meslek mensuplarının danışmanlık ve denetim kapasitesini güçlendiren bir araç olacaktır” diye konuştu. Gelecekte farkın, bilgiye ulaşmaktan çok o bilgiyi şirketlerin kararlarına değer katan bir yorumla kullanabilmekte ortaya çıkacağını sözlerine ekledi.