Şeker hastalığında iğnesiz dönem: Tükürükle ölçüm

UBC Okanagan tarafından geliştirilen tükürük bazlı insülin testi, Tip 2 diyabet riskini henüz semptomlar ortaya çıkmadan yıllar önce belirleyerek sağlık harcamalarında ve yaşam kalitesinde yeni bir dönemi başlatıyor.

Tip 2 diyabet teşhisi genellikle kan şekeri (glukoz) seviyeleri yükseldiğinde konulsa da, uzmanlar altta yatan ‘hiperinsülinemi’ (kandaki yüksek insülin) durumunun resmi teşhisten 10 ila 20 yıl önce gelişebildiğine dikkat çekiyor. Dr. Jonathan Little liderliğindeki ekip, Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism dergisinde yayımlanan çalışmalarında, tükürüğün bu gizli riski tespit etmede kan testleri kadar etkili, ancak çok daha pratik bir alternatif olduğunu kanıtladı.

KAN ŞEKERİ NORMAL OLSA BİLE RİSK TESPİT EDİLEBİLİYOR

Araştırma kapsamında 94 sağlıklı katılımcı üzerinde yapılan testlerde, katılımcılara standart bir öğün yerine geçen içecek verildikten sonra 30, 60 ve 90. dakikalarda tükürük örnekleri toplandı. Sonuçlar, obezite ile mücadele eden bireylerde kan şekeri seviyeleri normal çıksa dahi, tükürükteki insülin seviyelerinin çok daha yüksek olduğunu gösterdi.

Dr. Jonathan Little, yöntemin önemini şu sözlerle vurguluyor: "Bu yöntem sadece kan alma işleminin yerini almakla kalmıyor; kan şekeri seviyeleri hala normal görünürken, obezite ve ilgili sağlık riskleriyle bağlantılı erken metabolik değişiklikleri belirlemeye de yardımcı oluyor. Bu, yaşam tarzı müdahalesi için devasa bir fırsat penceresi demek."

BEL ÇEVRESİ VE ‘ZAYIF’ RİSK GRUBU

Çalışmanın bir diğer çarpıcı bulgusu ise ‘metabolik sağlık’ tanımını değiştiriyor. Dr. Hossein Rafiei, düşük vücut ağırlığına sahip bazı katılımcılarda da yemek sonrası yüksek insülin artışları gözlemlediklerini belirtti. Bu durum, kişinin dış görünüşü (VKİ) sağlıklı olsa bile metabolik olarak risk altında olabileceğini kanıtlıyor.

Araştırmanın öne çıkan teknik detayları:

• En güçlü gösterge: Tükürük insülin seviyeleriyle en güçlü korelasyonun, yaş veya kilodan ziyade bel çevresi ölçümüyle olduğu saptandı.
• Hassasiyet: Tükürük testleri, ‘metabolik olarak sağlıklı’ olanlar ile ‘hiperinsülinemi riski’ taşıyanlar arasında ayrım yapmada standart glukoz ölçümlerinden daha başarılı sonuç verdi.
• Uygulanabilirlik: Yöntemin, özellikle toplu sağlık taramalarında ve çocuklarda kullanımı, iğne korkusunu ortadan kaldırması ve maliyetleri düşürmesi bakımından stratejik bir avantaj sunuyor.

SAĞLIK EKONOMİSİNDE YENİ BİR SAYFA

Hiperinsülineminin erken tespiti; sadece diyabetin değil, aynı zamanda hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar, inme ve bazı kanser türlerinin de önlenmesi anlamına geliyor. Uzmanlara göre bu testin rutin taramalara dahil edilmesi, iş gücü kaybının önlenmesi ve kamu sağlığı bütçelerinin optimize edilmesi açısından global ölçekte milyarlarca dolarlık tasarruf potansiyeli taşıyor.