{"status":true,"post":{"id":32569,"user_id":1,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 21:04:46","created_at":"2022-04-21T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T18:04:46.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":32569,"is_featured":0,"title":"K\u00fcresel b\u00fcy\u00fcme yava\u015fl\u0131yor emtiada riskler art\u0131yor","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

HAKAN G\u00dcLDA\u011e<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span><\/p>

D\u00fcnya ekonomisinin b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 geriliyor. D\u00fcnya Bankas\u0131, k\u00fcresel b\u00fcy\u00fcmenin 2023 sonuna kadar yava\u015flamaya devam edece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde \u2018sert ini\u015f riski daha da artacak\u2019 diyor. D\u00fcnya ekonomisi ge\u00e7en y\u0131l y\u00fczde 6.1 b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. IMF, b\u00fcy\u00fcme beklentisini 2022 i\u00e7in y\u00fczde 3.8\u2019e \u00e7ekti. D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (DT\u00d6) ise d\u00fcnya ekonomisinin b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131n\u0131n 2022\u2019de y\u00fczde 2.8 olaca\u011f\u0131n\u0131 hesapl\u0131yor. DT\u00d6, Covid d\u00f6nemi d\u0131\u015farda tutulursa, d\u00fcnya ekonomisinin 2010-2019 aras\u0131ndaki ortalama y\u00fczde 3 b\u00fcy\u00fcmenin gerisinde kalaca\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor.<\/span><\/p>

B\u00fcy\u00fcme, y\u00f6n\u00fcn\u00fc a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7evirdi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k enflasyon art\u0131yor. Hem de h\u0131zla! ABD\u2019de T\u00dcFE y\u00fczde 8.5, \u0130ngiltere\u2019de y\u00fczde 7. \u00dcretici fiyatlar\u0131 da h\u0131zla art\u0131yor. Almanya\u2019da \u00fcretici fiyat endeksi y\u00fczde 30.9 oldu. Avrupa\u2019da \u00fcretici fiyat endeksinin y\u00fczde 30\u2019lar\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kmas\u0131, t\u00fcketici enflasyonunun daha da artaca\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi. \u00c7ok uzun y\u0131llard\u0131r bir Alman Maliye Bakan\u0131\u2019n\u0131n Avrupa Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131 bu konuda yeterince ad\u0131m atmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ele\u015ftirdi\u011fini g\u00f6rd\u00fck.<\/span><\/p>

40 YILDIR OLMAYAN OLUYOR<\/strong><\/span><\/p>

Geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 \u00fclkeleri, 40 y\u0131ldan fazla bir zamand\u0131r b\u00f6yle bir enflasyon g\u00f6rmemi\u015fti. 1970\u2019lerdeki petrol krizi sonras\u0131 1974\u2019te Fransa\u2019da t\u00fcketici fiyatlar\u0131 endeksi y\u00fczde 14 oldu. \u0130talya\u2019da 1975\u2019te y\u00fczde 27, \u0130ngiltere\u2019de y\u00fczde 24, ABD\u2019de 1980\u2019de y\u00fczde 14\u2019e \u00e7\u0131kt\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l sahneye, bir s\u00fcredir pi\u015firilmekte olan \u2018neo-liberal\u2019 politikalar \u00e7\u0131kt\u0131. Devam\u0131nda da, Reagan\u2019\u0131n 1981\u2019de i\u015f ba\u015f\u0131na gelmesinin ard\u0131ndan, Amerikan d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n da temel dinami\u011fini olu\u015fturacak \u015fekilde serbest piyasa ekonomisi modeliyle k\u00fcreselle\u015fme politikas\u0131\u2026<\/span><\/p>

Neyse, uzatmayay\u0131m. Bat\u0131\u2019n\u0131n enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in izledi\u011fi y\u00f6ntem \u00f6ncelikle i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131n\u0131n etkinli\u011fini k\u0131rmak oldu. Y\u00fckselen enflasyon, her yerde y\u00fcksek \u00fccret art\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmi\u015fti. Sendikalar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc zay\u0131flatarak bir anlamda \u2018\u00fccret-fiyat sarmal\u0131\u2019 da k\u0131r\u0131ld\u0131. ABD Merkez Bankas\u0131 Fed, o d\u00f6nemde faizleri h\u0131zla art\u0131rd\u0131. Enflasyon y\u00fczde 3\u2019lere \u00e7ekildi. Ama bu s\u00fcre\u00e7 ciddi bir \u2018resesyon\u2019 yani ekonomik daralma d\u00f6nemini de beraberinde getirdi. ABD ekonomisi 1980\u2019de y\u00fczde 3.42 k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc. 1981\u2019de k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00fcy\u00fcmenin ard\u0131ndan 1982\u2019de bu kez y\u00fczde 4.34 darald\u0131.<\/span><\/p>

HEM ENFLASYON HEM DURGUNLUK<\/strong><\/span><\/p>

\u015eimdi de benzer bir ortamday\u0131z. 1973 petrol krizi, Petrol \u0130hra\u00e7 Eden Arap \u00dclkeleri Birli\u011fi\u2019nin, o zamanki ad\u0131yla OAPEC\u2019in, \u0130srail ile M\u0131s\u0131r aras\u0131ndaki Yom Kippur Sava\u015f\u0131\u2019nda ABD\u2019nin \u0130srail ordusuna destek vermesine tepki olarak ambargo ilan etmesiyle patlak vermi\u015fti. OAPEC\u2019in, sava\u015fta \u0130srail\u2019e arka \u00e7\u0131kan \u00fclkelere petrol ihra\u00e7 etmeme karar\u0131, bir anda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir krize yol a\u00e7m\u0131\u015f, t\u00fcm d\u00fcnyada enflasyonu yukar\u0131 do\u011fru tetiklemi\u015f, b\u00fcy\u00fcmeyi ise a\u015fa\u011f\u0131 y\u00f6nl\u00fc bask\u0131lam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p>

Bug\u00fcn de herkes Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131n\u0131n hem enflasyonist bir bask\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 hem de d\u00fcnya ekonomisinin b\u00fcy\u00fcmesini olumsuz etkiledi\u011fi konusunda hemfikir. Fed, enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in faizleri art\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Tabii, bu faiz art\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n ekonomide bir daralma ya da en az\u0131ndan bir durgunluk yarat\u0131p yaratmayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131 da alevlendi. ABD\u2019nin etkili finans gazetesi The Wall Street Journal\u2019\u0131n ge\u00e7en hafta yay\u0131mlanan ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda, son 80 y\u0131lda Fed\u2019in ABD ekonomisini resesyona sokmadan enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcremedi\u011fi vurgulan\u0131yordu a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k.<\/span><\/p>

D\u00fcnyan\u0131n iki b\u00fcy\u00fck ekonomisinden biri olan \u00c7in\u2019de de bu y\u0131l b\u00fcy\u00fcmenin, bu \u00fclkenin al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck seviyelerde, y\u00fczde 5 civar\u0131nda olaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Covid-19 karantinalar\u0131yla yeniden kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan \u00c7in\u2019in \u2018g\u00fcvenli bir tedarik merkezi\u2019 olup olmad\u0131\u011f\u0131, bu kez daha y\u00fcksek perdeden sorgulan\u0131yor. \u00c7in\u2019den sermaye \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131ndaki art\u0131\u015f da belli \u00f6l\u00e7\u00fcde bu y\u00f6ndeki alg\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lenmekte oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu arada, \u00c7in ile birlikte iki Asya kaplan\u0131 Tayvan ve G\u00fcney Kore\u2019nin ihracatlar\u0131nda da mart ay\u0131 itibariyle gerilemeler ya\u015fand\u0131.<\/span><\/p>

D\u00fcnya ekonomisinin g\u00fcndeminde bir daralma de\u011filse bile bir durgunluk ihtimali g\u00fc\u00e7leniyor. Daha do\u011frusu bir stagflasyon. Yani enflasyon i\u00e7inde durgunluk\u2026<\/span><\/p>

R\u0130SKLER AZALMIYOR, ARTIYOR<\/strong><\/span><\/p>

Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, Ukrayna sava\u015f\u0131, zaten aksayan tedarik zincirlerini iyice aksatt\u0131. Enerji fiyatlar\u0131 \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir bas\u0131n\u00e7 var. Uluslararas\u0131 Enerji Ajans\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Fatih Birol, ge\u00e7en hafta \u0130stanbul\u2019daki bir toplant\u0131da, Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna\u2019ya askeri m\u00fcdahaleye giri\u015fti\u011fi 24 \u015eubat 2022 tarihini \u2018I. Global Enerji Krizi\u2019 ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak ilan etti. 1970\u2019lerden daha b\u00fcy\u00fck bir enerji krizi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Birol\u2019a g\u00f6re, 1970\u2019lerdeki kriz sadece petrol ile ilgiliydi. Bu kez, petrol\u00fcn yan\u0131nda do\u011falgaz, k\u00f6m\u00fcr ve hatta uranyum foto\u011fraf\u0131n i\u00e7inde. Enerjideki b\u00fcy\u00fck dalgalanmalar\u0131n temel nedeninin jeopolitik geli\u015fmeler oldu\u011funu da belirtti. ABD ve Avrupa\u2019n\u0131n Rusya\u2019y\u0131 bir \u2018enerji s\u00fcper g\u00fcc\u00fc\u2019 olmaktan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in kollar\u0131 s\u0131vad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/span><\/p>

Tabii bu hi\u00e7 kolay de\u011fil. G\u00f6r\u00fcnen o ki, jeopolitik ortam nedeniyle de ba\u015fta enerji olmak \u00fczere emtia fiyatlar\u0131ndaki y\u00fckseli\u015f ve dalgalanmalar devam edecek. Hammaddede d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fclkelerin sanayi maliyetleri, ister istemez kamu maliyeleri \u00fczerinde bask\u0131 olu\u015fturacak. Bu bas\u0131n\u00e7, y\u00fcksek oranda geli\u015fmekte olan \u00fclkelerdeki zaten hayli zay\u0131f olan siyasi istikrar\u0131 bozma riskini de beraberinde getiriyor. Keza, g\u0131da krizi ihtimali de giderek g\u00fc\u00e7 kazan\u0131yor.<\/span><\/p>

MODEL ZAYIF, HAR\u0130TA BEL\u0130RS\u0130Z<\/strong><\/span><\/p>

1970\u2019li y\u0131llarda ya\u015fanan petrol krizi ve krizi takip eden enflasyonun h\u0131zla y\u00fckseli\u015fi, o d\u00f6nemde dolar ile bor\u00e7lanm\u0131\u015f geli\u015fmekte olan \u00fclkeler i\u00e7in bir bor\u00e7 krizine neden olmu\u015ftu. Bug\u00fcn de, \u00f6zellikle artan g\u0131da ve enerji fiyatlar\u0131, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin kar\u015f\u0131s\u0131na bor\u00e7lanmada yeni riskler \u00e7\u0131karacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Nitekim, M\u0131s\u0131r, Tunus, Pakistan, bu y\u00f6nde g\u00fc\u00e7l\u00fc i\u015faretler veriyor. \u0130ki hafta \u00f6nce ekonomik krizin pen\u00e7esindeki Sri Lanka\u2019n\u0131n Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 ise \u00fclkenin temerr\u00fcde d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ilan etti.<\/span><\/p>

Bug\u00fcn ortada bir ba\u015fka s\u0131k\u0131nt\u0131 da var. Gelen s\u0131k\u0131nt\u0131larla ba\u015fa \u00e7\u0131kacak bir model yok. Neo-liberal politikalar \u00e7ok y\u0131prand\u0131. Art\u0131k her yerden tepki toplayan bir politikayla gelmekte olan\u0131 a\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Neo-liberal politikalar bir kriz y\u00f6netim modeli olarak i\u015fe yaramaz. Keza, k\u00fcreselle\u015fme de \u00f6yle. Haritas\u0131z bir d\u00f6neme girdik. \u00dcstelik, s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n sorumlulu\u011funu \u00fcstlenme i\u015ftah\u0131na sahip liderlikler de yok. B\u00f6ylesi d\u00f6nemlerde s\u00fcrprizler artar. Siyah ku\u011fular daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/span><\/p>

\u0130\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 \u015feyler s\u00f6ylemedi\u011fimin fark\u0131nday\u0131m. Ama ger\u00e7ekler her zaman iyidir. A\u015f\u0131r\u0131 k\u00f6t\u00fcmserlik gibi a\u015f\u0131r\u0131 iyimserlik de bizi ger\u00e7eklerden kopar\u0131r. Ger\u00e7eklerden kopanlar, kendilerini gelece\u011fin risklerine kar\u015f\u0131 koruyamaz. \u015e\u00fcphesiz, d\u00fcnyadaki t\u00fcm olumsuzluklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmemiz gerekiyor. Hatta bunu en karamsarlardan bile daha iyi yapabilmeliyiz. Ancak, unutmayal\u0131m ki, hayata anlam kazand\u0131ran \u015fey, umuttur.<\/span><\/p>

Tarih\u00e7ilerin ustas\u0131 Halil \u0130nalc\u0131k Hocam\u0131z, 100 ya\u015f\u0131nda kendisi ile yap\u0131lan bir r\u00f6portajda, \u201cKaramsarl\u0131k korkakl\u0131kt\u0131r\u201d demi\u015fti.<\/span><\/p>

Yap\u0131c\u0131 bir iyimserlik, en \u00e7ok b\u00f6ylesi zor g\u00fcnlerde gerekli.<\/span><\/p>

GER\u00c7EK\u00c7\u0130 VE POZ\u0130T\u0130F BAKI\u015e \u00d6NE \u00c7IKSIN<\/strong><\/span><\/p>

\u00c7o\u011fumuz, karma\u015fan\u0131n ve belirsizli\u011fin bu kadar hakim olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnleri \u00f6zl\u00fcyoruz. Ancak g\u00f6r\u00fcnen o ki, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde normalle\u015femeyece\u011fiz. Bu s\u00fcre\u00e7te nas\u0131l bir karakter ortaya koydu\u011fumuz \u00f6nemli. Zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda sergiledi\u011fimiz tav\u0131r, dayanma ve ba\u015farma g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc de etkileyecek. Belki uzmanlar\u0131n \u015fu belirlemeleri, bizim de bu d\u00f6nemde hem ger\u00e7ek\u00e7i hem de pozitif bir yakla\u015f\u0131m\u0131 birlikte geli\u015ftirmemize yard\u0131mc\u0131 olur:<\/span><\/p>