{"status":true,"post":{"id":20547,"user_id":1,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 13:53:01","created_at":"2019-06-27T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T10:53:01.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":20547,"is_featured":0,"title":"Dijital kapitalizm","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

\u0130stanbul Ticaret gazetemizin ge\u00e7en haftaki man\u015feti \u2018Dijital G20\u2019 idi. Bu man\u015fet \u00e7ok yerindeydi. Osaka\u2019da toplanan d\u00fcnya liderlerinin g\u00fcndeminde pek \u00e7ok konu var. Ancak dijitalle\u015fme ve ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmeler hem G20\u2019nin hem de bundan b\u00f6yle giderek artan bi\u00e7imde d\u00fcnyan\u0131n temel g\u00fcndemlerinden biri olacak. K\u00fcresel veri ak\u0131mlar\u0131 ve bunun y\u00f6netimi ne i\u015fle u\u011fra\u015f\u0131yor olursak olal\u0131m art\u0131k hepimizi yak\u0131ndan ilgilendiriyor. <\/span><\/p>

\u00d6ncelikle \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir e\u011filime dikkat \u00e7ekmekte fayda var. Dijitalle\u015fme ile birlikte ekonomide yepyeni modeller olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Kimi ekonomistler bu modeli \u2018izleme-g\u00f6zleme kapitalizmi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131yor. <\/span><\/p>

\u2018Yeni nesil\u2019 olarak nitelenen bu \u2018kapitalizm\u2019 modelinde, sermaye t\u00fcketiciyi sadece bir \u015feyler sat\u0131n alan ki\u015fi olarak de\u011ferlendirmiyor. Veri kayna\u011f\u0131 olarak da kullan\u0131yor. <\/span><\/p>

Bu yeni t\u00fcr kapitalizmin birikim modeli de belli: T\u00fcketiciden elde etti\u011fi verileri ticari ya da siyasi ama\u00e7lar i\u00e7in kullanmak isteyenlere sat\u0131\u015ftan elde edilen gelirler. Veri satarak birikim yap\u0131yor. Temel hedef ise bireylerin Google gibi arama motorlar\u0131nda, Facebook, Twitter gibi sosyal medya, Amazon gibi \u00fcr\u00fcn sat\u0131\u015f platformlar\u0131nda dola\u015f\u0131rken arkalar\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 dijital izlerin de\u011ferlendirilmesi. Bu izler adeta bir \u2018at\u0131k-veri\u2019 olarak al\u0131n\u0131p sat\u0131lan bir mala d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/span><\/p>

***<\/span><\/strong><\/p>

G20\u2019de de ana konu olarak ele al\u0131nacak sorun, biraz bu noktadan sonra ba\u015fl\u0131yor. At\u0131k-veriye ula\u015fabilmek i\u00e7in t\u00fcketicinin internetteki t\u00fcm etkinli\u011finin yak\u0131ndan izlenmesi gerekiyor.<\/span><\/p>

Buna, kendilerine sorsan\u0131z a\u00e7\u0131klamak istemeyece\u011fi ki\u015fisel bilgileri de dahil. Ancak teknoloji \u015firketleri t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc algoritmalar kullanarak bu verileri izliyor, derliyor ve kullan\u0131labilir veriye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/span><\/p>

Bug\u00fcn itibariyle d\u00fcnya n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 55\u2019i internete ba\u011fl\u0131. Bu, 4 milyardan fazla insan\u0131n \u2018veri \u00fcreten eme\u011fi\u2019 demek. \u015eimdilik bu devasa \u2018eme\u011fe\u2019 hi\u00e7bir \u2018\u00fccret\u2019 \u00f6denmiyor. B\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7o\u011fu kez \u2018gizli\u2019 yollardan elde edilen bu devasa birikime deyim yerindeyse el konuluyor. Sonra da \u00fcretenlere hi\u00e7bir \u015fey \u00f6denmeden, veri madencili\u011fi ile i\u015flenmek \u00fczere sat\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>

Tahmin edilebilece\u011fi gibi bu \u00e7ok k\u00e2rl\u0131 bir i\u015f. \u00d6yle ki, verilen bilgiye g\u00f6re, bu i\u015fi ilk ba\u015flatanlardan Google, 2001-2004 aras\u0131nda gelirlerini y\u00fczde 3500\u2019den fazla art\u0131rm\u0131\u015f.<\/span><\/p>

***<\/strong><\/span><\/p>

K\u0131sacas\u0131, yeni nesil kapitalizmde s\u00fcre\u00e7, \u00fc\u00e7 kanal\u0131n bir arada \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla i\u015fliyor:<\/span>Veriler onlar\u0131 \u00fcreten bireylerden yani t\u00fcketicilerden ve internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131ndan kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmeden, bedavaya ve \u00e7o\u011fu kez izinsiz toplan\u0131yor. Yeterli yasal d\u00fczenlemelerin olmamas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir bo\u015fluk do\u011furuyor. Etik kurallar da dikkate al\u0131nm\u0131yor. Bu verilerin \u00fcreticilerinin ya\u015famlar\u0131na ve davran\u0131\u015flar\u0131na en ince ve mahrem ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar n\u00fcfuz etmekte bir beis g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor.<\/span><\/p>

Sonu\u00e7ta, bu verileri \u00fcretenlerin ya\u015fam\u0131, be\u011fenileri, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, sosyal ve siyasi e\u011filimleri, hatta ruhsal durumu bu sermaye birikim s\u00fcrecinin hammaddesini olu\u015fturuyor.<\/span><\/p>

Bu hammadde, yani birikmi\u015f veriler, \u00e7e\u015fitli veri madencili\u011fi y\u00f6ntemleriyle bu mallar\u0131 sat\u0131n alanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u015fekilleniyor.<\/span><\/p>

***<\/strong><\/span><\/p>

Dijital ekonominin d\u00fcnya ekonomisi i\u00e7indeki pay\u0131 hen\u00fcz tam \u00f6l\u00e7\u00fclemiyor. Kimi uzmanlara g\u00f6re bu rakam 20 trilyon dolara ula\u015ft\u0131. E\u011fer rakam do\u011fruysa, d\u00fcnya ekonomisinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 84 trilyon dolar oldu\u011funa g\u00f6re, demek ki, dijital ekonomi k\u00fcresel milli gelirin y\u00fczde 20\u2019sine ha ula\u015ft\u0131, ha ula\u015facak.<\/span><\/p>

Bir ba\u015fka ifadeyle, k\u00fcresel veri ak\u0131mlar\u0131, d\u00fcnyadaki ticaret ve finans ak\u0131mlar\u0131n\u0131 sollamaya ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fin d\u0131\u015f ticarete bakal\u0131m. D\u00fcnyan\u0131n mal ticareti hacmi 17 trilyon dolar civar\u0131nda.<\/span><\/p>

Ve epeydir yerinde say\u0131yor. Veri ak\u0131mlar\u0131na dayanan dijital ekonomi ise giderek b\u00fcy\u00fcyor ve \u00e7e\u015fitleniyor. Sadece siber su\u00e7lar\u0131n k\u00fcresel ekonomiye verdi\u011fi hasar\u0131n 2 trilyon dolar\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve art\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131n y\u0131lda y\u00fczde 26\u2019ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulursa bu s\u00fcrecin daha da h\u0131zlanaca\u011f\u0131na hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok. Yeni ekonomik zemin de bunu zorluyor. Yeni teknolojiler artan bi\u00e7imde ticarile\u015ftik\u00e7e, \u015firketler de alan kapmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla yeni ara\u00e7lar\u0131 piyasaya s\u00fcr\u00fcyor. Her \u015fey rekabet i\u00e7in...<\/span><\/p>

***<\/strong><\/span><\/p>

Gelgelelim, \u015firketler yar\u0131\u015fta \u00f6ne ge\u00e7ebilmek ya da ayakta kalabilmek i\u00e7in yeni teknolojileri ve yeni ara\u00e7lar\u0131 piyasaya birbiri ard\u0131na s\u00fcrerken, bunun yasal \u00e7er\u00e7evesi ayn\u0131 h\u0131zla olu\u015fmuyor.<\/span><\/p>

Bir anlamda siyaset \u00e7o\u011fu zaman oldu\u011fu gibi ekonomiyi birka\u00e7 ad\u0131m geriden izliyor. \u0130\u015fte Japonya\u2019da G20 toplant\u0131s\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lacak temel noktalardan biri, bu yeni teknolojilerin \u2018g\u00fcvenli\u2019 kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in gereken yasal ve kurumsal altyap\u0131 olacak. Bir ba\u015fka ifadeyle, veri y\u00f6neti\u015fimi...<\/span><\/p>

G20\u2019de konu\u015fmaya ba\u015flanacak ama mutlaka devam\u0131 gelecek olan temel sorulardan biri, \u2018veri\u2019nin \u00f6zel m\u00fclk m\u00fc, yoksa kamu m\u00fclk\u00fc m\u00fc oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde olacak.<\/span><\/p>

Bug\u00fcn veri, ABD, Avrupa Birli\u011fi ve G20 toplant\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Japonya\u2019da \u00f6zel m\u00fclkiyet olarak kabul ediliyor. Veri ak\u0131mlar\u0131 \u00fczerindeki egemenlik m\u00fccadelesinin \u00f6nde gelen di\u011fer bir akt\u00f6r\u00fc \u00c7in\u2019de ise kamu m\u00fclkiyeti olarak...<\/span><\/p>

Veride \u00f6zel m\u00fclkiyeti benimseyenler aras\u0131nda da farkl\u0131l\u0131klar var. ABD\u2019de \u2018\u015firket\u2019 \u00f6n planda. Teknoloji \u015firketlerinin veriye ula\u015fmas\u0131 do\u011fal bir hak gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Avrupa Birli\u011fi\u2019nde ise \u2018ki\u015fi\u2019 \u00f6n planda. Verinin sizin \u00f6zel m\u00fclkiyetinizde oldu\u011fu kabul ediliyor. Kullanmak i\u00e7in \u00f6nce sizden izin al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. T\u00fcrkiye de \u2018ki\u015fisel verilerin kullan\u0131m\u0131\u2019 d\u00fczenlemesi ile bu y\u00f6nde ad\u0131m att\u0131. \u015eirketlerin veriyi arka bah\u00e7eleri imi\u015f gibi g\u00f6rmelerine m\u00fcsaade etmedi. \u00c7in\u2019de ise bu konuda \u015fimdilik bir \u2018tart\u0131\u015fma\u2019 ya\u015fanm\u0131yor. Veri ak\u0131mlar\u0131 do\u011frudan devlet kontrol\u00fc alt\u0131nda.<\/span><\/p>

***<\/strong><\/span><\/p>

Veri, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n petrol\u00fc... Dijital ticaret bu yeni petrol\u00fcn \u00fczerinde y\u00fckseliyor. Hacmi ve \u00f6nemi de giderek art\u0131yor. Herkes \u2018big data\u2019 pe\u015finde. B\u00fcy\u00fck veri denizinde sondaj kuyular\u0131 a\u00e7mak istiyor. Dev teknoloji \u015firketleri bu sondajlar \u00fczerinden en y\u00fcksek k\u00e2rlar\u0131 elde edebilmeyi umuyor. Ediyorlar da... Ama ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla geli\u015fen veri ak\u0131mlar\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemeler ayn\u0131 h\u0131zda ilerlemiyor. Veri \u00fczerinden yap\u0131lan ticaret halen kurals\u0131z... \u015eimdi Osaka\u2019da \u00fczerinde anla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan konu da bu. T\u00fcm taraflar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla dijital ticarete norm ve kural getirme \u00e7abalar\u0131 giderek \u00f6nem kazan\u0131yor. Tabii, i\u015fin tek hamlede G20\u2019de sonu\u00e7lanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama bir \u00f6n uzla\u015fma olursa \u00e7abalar her d\u00fczeyde artacak.<\/span><\/p>

\u00d6zetle, bundan b\u00f6yle d\u00fcnyan\u0131n en s\u0131cak g\u00fcndemlerinden birini \u2018veri y\u00f6neti\u015fimi\u2019 olu\u015fturacak. Teknolojik geli\u015fme ile veri y\u00f6neti\u015fimi ayr\u0131lmaz ikili olacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc veriyi kimin y\u00f6netece\u011fi, giderek d\u00fcnyay\u0131 kimin y\u00f6netece\u011fi ile e\u015f anlaml\u0131 hale geliyor.<\/span><\/p>

Bu, sadece k\u00fcresel egemenlik iddias\u0131 ve m\u00fccadelesi i\u00e7erisindeki b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in de\u011fil, t\u00fcm \u00fclkeler i\u00e7in bir \u2018beka\u2019 meselesi...<\/span><\/p>

K\u00dcLT\u00dcR EMPERYAL\u0130ZM\u0130NE \u00d6VG\u00dc!<\/strong><\/span><\/p>

Clinton\u2019\u0131n birinci ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revlisi olan, Kolombiya \u00dcniversitesi profes\u00f6r\u00fc ve Kissinger ve Ortaklar\u0131 Dan\u0131\u015fmanl\u0131k \u015firketinin direkt\u00f6r\u00fc David Rothkopf\u2019un, 1997\u2019de, yani 22 y\u0131l \u00f6nce, Foreign Policy dergisinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, \u201cK\u00fclt\u00fcr Emperyalizmine \u00d6vg\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Rothkopf, \u015fu tezi \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu: \u201cBili\u015fim \u00e7a\u011f\u0131nda, Amerikan k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve \u0130ngilizce h\u0131zla yayg\u0131nla\u015f\u0131yor, egemenlik kuruyor.<\/span><\/p>

Bu k\u00fclt\u00fcr emperyalizmi olumlu bir geli\u015fmedir... ABD\u2019nin temel hedefi, bir zamanlar nas\u0131l \u0130ngiltere denizlere hakim olduysa, bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bilgi ak\u0131\u015f\u0131nda ve haberle\u015fme frekanslar\u0131nda egemenlik olmal\u0131d\u0131r. ABD d\u00fcnyan\u0131n tek askeri s\u00fcper g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu gibi d\u00fcnyan\u0131n yegane bili\u015fim s\u00fcper g\u00fcc\u00fcd\u00fcr de...\u201d<\/span><\/p>

\u0130LK ELEKTRON\u0130K MESAJ 29 EK\u0130M\u2019DE ATILDI<\/strong><\/span><\/p>

Bilgisayarlar \u00fczerinden ilk elektronik mesaj at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tarih 29 Ekim 1969\u2019du. O g\u00fcn T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin 66\u2019nc\u0131 kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc kutluyorduk. Bir t\u00fcr e-posta diyebilece\u011fimiz mesaj, bug\u00fcnk\u00fc internetin temeli kabul edilen ARPANET \u00fczerinden at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130nternet \u00fczerinden ticari al\u0131\u015fveri\u015fler ise 1985\u2019te ba\u015flad\u0131. Ortaya \u00e7\u0131kan \u2018DotCom\u2019 \u015firketleri 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda \u00f6nem kazand\u0131. e-ticaret de o y\u0131llarda yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. 2000\u2019lerden itibaren katlanarak b\u00fcy\u00fcd\u00fc. 2005\u2019ten sonra ise deyim yerindeyse \u2018patlad\u0131\u2019. Yap\u0131lan hesaplamalara g\u00f6re 2005 ile 2014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, internet kullan\u0131m\u0131n\u0131n h\u0131zla artmas\u0131yla k\u00fcresel veri ak\u0131mlar\u0131 tam 45 kat artt\u0131. Bu da e-ticaretin dev ad\u0131mlarla b\u00fcy\u00fcmesinin ana zeminini olu\u015fturdu.<\/span><\/p>

ALGOR\u0130TMALAR D\u00dcNYAYI Y\u00d6NETMEYE BA\u015eLIYOR<\/strong><\/span><\/p>

Prof. Zeynep T\u00fcfek\u00e7i, \u2018izleme-g\u00f6zleme\u2019 kapitalizmi \u00fczerine d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda uzman bir isim. North Carolina \u00dcniversitesi\u2019nde g\u00f6rev yapan Prof. T\u00fcfek\u00e7i, \u2018at\u0131k-veri\u2019ye dayanan bu kapitalizm modelini ve de bu modelin ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 muhtemel geli\u015fmeleri kamuoyuna anlatan en \u00f6nemli isimlerden kabul ediliyor. 2017\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 \u2018TED-Talk\u2019 sunumu bu konuda t\u00fcm d\u00fcnyada referans kabul ediliyor.<\/span><\/p>

Zeynep Hoca\u2019n\u0131n, nisan ay\u0131nda kendisine mikrofon tutan \u00fcnl\u00fc Wired dergisinde anlatt\u0131klar\u0131 ciddiye almam\u0131z gereken \u00f6nemli bir uyar\u0131y\u0131 ortaya koyuyor. \u00d6zetle \u015funu vurguluyor Prof. Zeynep T\u00fcfek\u00e7i: \u201cArt\u0131k-veri toplayan, de\u011ferlendiren yapay zeka ve bize \u00f6nerilerde bulunan algoritmalar, giderek ne sat\u0131n alaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, hangi kitab\u0131 okuyaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, hangi filmi izleyece\u011fimizi, hatta hangi siyasi ak\u0131ma, partiye destek verece\u011fimizi belirlemeye \u00e7al\u0131\u015farak \u2018d\u00fcnyay\u0131 y\u00f6netmeye\u2019 ba\u015fl\u0131yorlar.\u201d<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"dijital-kapitalizm","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Dijital kapitalizm","meta_description":"Hakan G\u00fclda\u011f","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1130,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":1,"name":"HAKAN","surname":"G\u00dcLDA\u011e","email":"uakisik@eronat.com.tr","slug":"hakan-guldag","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/1733691600kKPzKvWx8Xpxx9n.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-09-15T09:39:41.000000Z","updated_at":"2024-12-18T14:51:32.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":20646,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":20547,"locale":"tr","category_id":73,"title":"Dijital kapitalizm","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

\u0130stanbul Ticaret gazetemizin ge\u00e7en haftaki man\u015feti \u2018Dijital G20\u2019 idi. Bu man\u015fet \u00e7ok yerindeydi. Osaka\u2019da toplanan d\u00fcnya liderlerinin g\u00fcndeminde pek \u00e7ok konu var. Ancak dijitalle\u015fme ve ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmeler hem G20\u2019nin hem de bundan b\u00f6yle giderek artan bi\u00e7imde d\u00fcnyan\u0131n temel g\u00fcndemlerinden biri olacak. K\u00fcresel veri ak\u0131mlar\u0131 ve bunun y\u00f6netimi ne i\u015fle u\u011fra\u015f\u0131yor olursak olal\u0131m art\u0131k hepimizi yak\u0131ndan ilgilendiriyor. <\/span><\/p>

\u00d6ncelikle \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir e\u011filime dikkat \u00e7ekmekte fayda var. Dijitalle\u015fme ile birlikte ekonomide yepyeni modeller olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Kimi ekonomistler bu modeli \u2018izleme-g\u00f6zleme kapitalizmi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131yor. <\/span><\/p>

\u2018Yeni nesil\u2019 olarak nitelenen bu \u2018kapitalizm\u2019 modelinde, sermaye t\u00fcketiciyi sadece bir \u015feyler sat\u0131n alan ki\u015fi olarak de\u011ferlendirmiyor. Veri kayna\u011f\u0131 olarak da kullan\u0131yor. <\/span><\/p>

Bu yeni t\u00fcr kapitalizmin birikim modeli de belli: T\u00fcketiciden elde etti\u011fi verileri ticari ya da siyasi ama\u00e7lar i\u00e7in kullanmak isteyenlere sat\u0131\u015ftan elde edilen gelirler. Veri satarak birikim yap\u0131yor. Temel hedef ise bireylerin Google gibi arama motorlar\u0131nda, Facebook, Twitter gibi sosyal medya, Amazon gibi \u00fcr\u00fcn sat\u0131\u015f platformlar\u0131nda dola\u015f\u0131rken arkalar\u0131nda b\u0131rakt\u0131klar\u0131 dijital izlerin de\u011ferlendirilmesi. Bu izler adeta bir \u2018at\u0131k-veri\u2019 olarak al\u0131n\u0131p sat\u0131lan bir mala d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/span><\/p>

***<\/span><\/strong><\/p>

G20\u2019de de ana konu olarak ele al\u0131nacak sorun, biraz bu noktadan sonra ba\u015fl\u0131yor. At\u0131k-veriye ula\u015fabilmek i\u00e7in t\u00fcketicinin internetteki t\u00fcm etkinli\u011finin yak\u0131ndan izlenmesi gerekiyor.<\/span><\/p>

Buna, kendilerine sorsan\u0131z a\u00e7\u0131klamak istemeyece\u011fi ki\u015fisel bilgileri de dahil. Ancak teknoloji \u015firketleri t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc algoritmalar kullanarak bu verileri izliyor, derliyor ve kullan\u0131labilir veriye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/span><\/p>

Bug\u00fcn itibariyle d\u00fcnya n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 55\u2019i internete ba\u011fl\u0131. Bu, 4 milyardan fazla insan\u0131n \u2018veri \u00fcreten eme\u011fi\u2019 demek. \u015eimdilik bu devasa \u2018eme\u011fe\u2019 hi\u00e7bir \u2018\u00fccret\u2019 \u00f6denmiyor. B\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7o\u011fu kez \u2018gizli\u2019 yollardan elde edilen bu devasa birikime deyim yerindeyse el konuluyor. Sonra da \u00fcretenlere hi\u00e7bir \u015fey \u00f6denmeden, veri madencili\u011fi ile i\u015flenmek \u00fczere sat\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>

Tahmin edilebilece\u011fi gibi bu \u00e7ok k\u00e2rl\u0131 bir i\u015f. \u00d6yle ki, verilen bilgiye g\u00f6re, bu i\u015fi ilk ba\u015flatanlardan Google, 2001-2004 aras\u0131nda gelirlerini y\u00fczde 3500\u2019den fazla art\u0131rm\u0131\u015f.<\/span><\/p>

***<\/strong><\/span><\/p>

K\u0131sacas\u0131, yeni nesil kapitalizmde s\u00fcre\u00e7, \u00fc\u00e7 kanal\u0131n bir arada \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla i\u015fliyor:<\/span>Veriler onlar\u0131 \u00fcreten bireylerden yani t\u00fcketicilerden ve internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131ndan kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmeden, bedavaya ve \u00e7o\u011fu kez izinsiz toplan\u0131yor. Yeterli yasal d\u00fczenlemelerin olmamas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir bo\u015fluk do\u011furuyor. Etik kurallar da dikkate al\u0131nm\u0131yor. Bu verilerin \u00fcreticilerinin ya\u015famlar\u0131na ve davran\u0131\u015flar\u0131na en ince ve mahrem ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar n\u00fcfuz etmekte bir beis g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor.<\/span><\/p>

Sonu\u00e7ta, bu verileri \u00fcretenlerin ya\u015fam\u0131, be\u011fenileri, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, sosyal ve siyasi e\u011filimleri, hatta ruhsal durumu bu sermaye birikim s\u00fcrecinin hammaddesini olu\u015fturuyor.<\/span><\/p>

Bu hammadde, yani birikmi\u015f veriler, \u00e7e\u015fitli veri madencili\u011fi y\u00f6ntemleriyle bu mallar\u0131 sat\u0131n alanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u015fekilleniyor.<\/span><\/p>

***<\/strong><\/span><\/p>

Dijital ekonominin d\u00fcnya ekonomisi i\u00e7indeki pay\u0131 hen\u00fcz tam \u00f6l\u00e7\u00fclemiyor. Kimi uzmanlara g\u00f6re bu rakam 20 trilyon dolara ula\u015ft\u0131. E\u011fer rakam do\u011fruysa, d\u00fcnya ekonomisinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 84 trilyon dolar oldu\u011funa g\u00f6re, demek ki, dijital ekonomi k\u00fcresel milli gelirin y\u00fczde 20\u2019sine ha ula\u015ft\u0131, ha ula\u015facak.<\/span><\/p>

Bir ba\u015fka ifadeyle, k\u00fcresel veri ak\u0131mlar\u0131, d\u00fcnyadaki ticaret ve finans ak\u0131mlar\u0131n\u0131 sollamaya ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fin d\u0131\u015f ticarete bakal\u0131m. D\u00fcnyan\u0131n mal ticareti hacmi 17 trilyon dolar civar\u0131nda.<\/span><\/p>

Ve epeydir yerinde say\u0131yor. Veri ak\u0131mlar\u0131na dayanan dijital ekonomi ise giderek b\u00fcy\u00fcyor ve \u00e7e\u015fitleniyor. Sadece siber su\u00e7lar\u0131n k\u00fcresel ekonomiye verdi\u011fi hasar\u0131n 2 trilyon dolar\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve art\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131n y\u0131lda y\u00fczde 26\u2019ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulursa bu s\u00fcrecin daha da h\u0131zlanaca\u011f\u0131na hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok. Yeni ekonomik zemin de bunu zorluyor. Yeni teknolojiler artan bi\u00e7imde ticarile\u015ftik\u00e7e, \u015firketler de alan kapmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla yeni ara\u00e7lar\u0131 piyasaya s\u00fcr\u00fcyor. Her \u015fey rekabet i\u00e7in...<\/span><\/p>

***<\/strong><\/span><\/p>

Gelgelelim, \u015firketler yar\u0131\u015fta \u00f6ne ge\u00e7ebilmek ya da ayakta kalabilmek i\u00e7in yeni teknolojileri ve yeni ara\u00e7lar\u0131 piyasaya birbiri ard\u0131na s\u00fcrerken, bunun yasal \u00e7er\u00e7evesi ayn\u0131 h\u0131zla olu\u015fmuyor.<\/span><\/p>

Bir anlamda siyaset \u00e7o\u011fu zaman oldu\u011fu gibi ekonomiyi birka\u00e7 ad\u0131m geriden izliyor. \u0130\u015fte Japonya\u2019da G20 toplant\u0131s\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lacak temel noktalardan biri, bu yeni teknolojilerin \u2018g\u00fcvenli\u2019 kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in gereken yasal ve kurumsal altyap\u0131 olacak. Bir ba\u015fka ifadeyle, veri y\u00f6neti\u015fimi...<\/span><\/p>

G20\u2019de konu\u015fmaya ba\u015flanacak ama mutlaka devam\u0131 gelecek olan temel sorulardan biri, \u2018veri\u2019nin \u00f6zel m\u00fclk m\u00fc, yoksa kamu m\u00fclk\u00fc m\u00fc oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde olacak.<\/span><\/p>

Bug\u00fcn veri, ABD, Avrupa Birli\u011fi ve G20 toplant\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Japonya\u2019da \u00f6zel m\u00fclkiyet olarak kabul ediliyor. Veri ak\u0131mlar\u0131 \u00fczerindeki egemenlik m\u00fccadelesinin \u00f6nde gelen di\u011fer bir akt\u00f6r\u00fc \u00c7in\u2019de ise kamu m\u00fclkiyeti olarak...<\/span><\/p>

Veride \u00f6zel m\u00fclkiyeti benimseyenler aras\u0131nda da farkl\u0131l\u0131klar var. ABD\u2019de \u2018\u015firket\u2019 \u00f6n planda. Teknoloji \u015firketlerinin veriye ula\u015fmas\u0131 do\u011fal bir hak gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Avrupa Birli\u011fi\u2019nde ise \u2018ki\u015fi\u2019 \u00f6n planda. Verinin sizin \u00f6zel m\u00fclkiyetinizde oldu\u011fu kabul ediliyor. Kullanmak i\u00e7in \u00f6nce sizden izin al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. T\u00fcrkiye de \u2018ki\u015fisel verilerin kullan\u0131m\u0131\u2019 d\u00fczenlemesi ile bu y\u00f6nde ad\u0131m att\u0131. \u015eirketlerin veriyi arka bah\u00e7eleri imi\u015f gibi g\u00f6rmelerine m\u00fcsaade etmedi. \u00c7in\u2019de ise bu konuda \u015fimdilik bir \u2018tart\u0131\u015fma\u2019 ya\u015fanm\u0131yor. Veri ak\u0131mlar\u0131 do\u011frudan devlet kontrol\u00fc alt\u0131nda.<\/span><\/p>

***<\/strong><\/span><\/p>

Veri, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n petrol\u00fc... Dijital ticaret bu yeni petrol\u00fcn \u00fczerinde y\u00fckseliyor. Hacmi ve \u00f6nemi de giderek art\u0131yor. Herkes \u2018big data\u2019 pe\u015finde. B\u00fcy\u00fck veri denizinde sondaj kuyular\u0131 a\u00e7mak istiyor. Dev teknoloji \u015firketleri bu sondajlar \u00fczerinden en y\u00fcksek k\u00e2rlar\u0131 elde edebilmeyi umuyor. Ediyorlar da... Ama ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla geli\u015fen veri ak\u0131mlar\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemeler ayn\u0131 h\u0131zda ilerlemiyor. Veri \u00fczerinden yap\u0131lan ticaret halen kurals\u0131z... \u015eimdi Osaka\u2019da \u00fczerinde anla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan konu da bu. T\u00fcm taraflar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla dijital ticarete norm ve kural getirme \u00e7abalar\u0131 giderek \u00f6nem kazan\u0131yor. Tabii, i\u015fin tek hamlede G20\u2019de sonu\u00e7lanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama bir \u00f6n uzla\u015fma olursa \u00e7abalar her d\u00fczeyde artacak.<\/span><\/p>

\u00d6zetle, bundan b\u00f6yle d\u00fcnyan\u0131n en s\u0131cak g\u00fcndemlerinden birini \u2018veri y\u00f6neti\u015fimi\u2019 olu\u015fturacak. Teknolojik geli\u015fme ile veri y\u00f6neti\u015fimi ayr\u0131lmaz ikili olacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc veriyi kimin y\u00f6netece\u011fi, giderek d\u00fcnyay\u0131 kimin y\u00f6netece\u011fi ile e\u015f anlaml\u0131 hale geliyor.<\/span><\/p>

Bu, sadece k\u00fcresel egemenlik iddias\u0131 ve m\u00fccadelesi i\u00e7erisindeki b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in de\u011fil, t\u00fcm \u00fclkeler i\u00e7in bir \u2018beka\u2019 meselesi...<\/span><\/p>

K\u00dcLT\u00dcR EMPERYAL\u0130ZM\u0130NE \u00d6VG\u00dc!<\/strong><\/span><\/p>

Clinton\u2019\u0131n birinci ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revlisi olan, Kolombiya \u00dcniversitesi profes\u00f6r\u00fc ve Kissinger ve Ortaklar\u0131 Dan\u0131\u015fmanl\u0131k \u015firketinin direkt\u00f6r\u00fc David Rothkopf\u2019un, 1997\u2019de, yani 22 y\u0131l \u00f6nce, Foreign Policy dergisinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, \u201cK\u00fclt\u00fcr Emperyalizmine \u00d6vg\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Rothkopf, \u015fu tezi \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu: \u201cBili\u015fim \u00e7a\u011f\u0131nda, Amerikan k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve \u0130ngilizce h\u0131zla yayg\u0131nla\u015f\u0131yor, egemenlik kuruyor.<\/span><\/p>

Bu k\u00fclt\u00fcr emperyalizmi olumlu bir geli\u015fmedir... ABD\u2019nin temel hedefi, bir zamanlar nas\u0131l \u0130ngiltere denizlere hakim olduysa, bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bilgi ak\u0131\u015f\u0131nda ve haberle\u015fme frekanslar\u0131nda egemenlik olmal\u0131d\u0131r. ABD d\u00fcnyan\u0131n tek askeri s\u00fcper g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu gibi d\u00fcnyan\u0131n yegane bili\u015fim s\u00fcper g\u00fcc\u00fcd\u00fcr de...\u201d<\/span><\/p>

\u0130LK ELEKTRON\u0130K MESAJ 29 EK\u0130M\u2019DE ATILDI<\/strong><\/span><\/p>

Bilgisayarlar \u00fczerinden ilk elektronik mesaj at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tarih 29 Ekim 1969\u2019du. O g\u00fcn T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin 66\u2019nc\u0131 kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc kutluyorduk. Bir t\u00fcr e-posta diyebilece\u011fimiz mesaj, bug\u00fcnk\u00fc internetin temeli kabul edilen ARPANET \u00fczerinden at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130nternet \u00fczerinden ticari al\u0131\u015fveri\u015fler ise 1985\u2019te ba\u015flad\u0131. Ortaya \u00e7\u0131kan \u2018DotCom\u2019 \u015firketleri 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda \u00f6nem kazand\u0131. e-ticaret de o y\u0131llarda yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. 2000\u2019lerden itibaren katlanarak b\u00fcy\u00fcd\u00fc. 2005\u2019ten sonra ise deyim yerindeyse \u2018patlad\u0131\u2019. Yap\u0131lan hesaplamalara g\u00f6re 2005 ile 2014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, internet kullan\u0131m\u0131n\u0131n h\u0131zla artmas\u0131yla k\u00fcresel veri ak\u0131mlar\u0131 tam 45 kat artt\u0131. Bu da e-ticaretin dev ad\u0131mlarla b\u00fcy\u00fcmesinin ana zeminini olu\u015fturdu.<\/span><\/p>

ALGOR\u0130TMALAR D\u00dcNYAYI Y\u00d6NETMEYE BA\u015eLIYOR<\/strong><\/span><\/p>

Prof. Zeynep T\u00fcfek\u00e7i, \u2018izleme-g\u00f6zleme\u2019 kapitalizmi \u00fczerine d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda uzman bir isim. North Carolina \u00dcniversitesi\u2019nde g\u00f6rev yapan Prof. T\u00fcfek\u00e7i, \u2018at\u0131k-veri\u2019ye dayanan bu kapitalizm modelini ve de bu modelin ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 muhtemel geli\u015fmeleri kamuoyuna anlatan en \u00f6nemli isimlerden kabul ediliyor. 2017\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 \u2018TED-Talk\u2019 sunumu bu konuda t\u00fcm d\u00fcnyada referans kabul ediliyor.<\/span><\/p>

Zeynep Hoca\u2019n\u0131n, nisan ay\u0131nda kendisine mikrofon tutan \u00fcnl\u00fc Wired dergisinde anlatt\u0131klar\u0131 ciddiye almam\u0131z gereken \u00f6nemli bir uyar\u0131y\u0131 ortaya koyuyor. \u00d6zetle \u015funu vurguluyor Prof. Zeynep T\u00fcfek\u00e7i: \u201cArt\u0131k-veri toplayan, de\u011ferlendiren yapay zeka ve bize \u00f6nerilerde bulunan algoritmalar, giderek ne sat\u0131n alaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, hangi kitab\u0131 okuyaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, hangi filmi izleyece\u011fimizi, hatta hangi siyasi ak\u0131ma, partiye destek verece\u011fimizi belirlemeye \u00e7al\u0131\u015farak \u2018d\u00fcnyay\u0131 y\u00f6netmeye\u2019 ba\u015fl\u0131yorlar.\u201d<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"dijital-kapitalizm","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Dijital kapitalizm","meta_description":"Hakan G\u00fclda\u011f","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1130,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}