Alzheimer belirtileri yeni kan testiyle yıllar öncesinden tahmin edilecek

Dünya genelinde milyonlarca insanı ve milyarlarca dolarlık bakım ekonomisini etkileyen Alzheimer hastalığına karşı bilim dünyasından çığır açan bir haber geldi. ABD’li araştırmacılar, tek bir kan testiyle Alzheimer belirtilerinin ne zaman başlayacağını 3 ila 4 yıllık bir yanılma payıyla öngörebilen bir model geliştirdi.

Alzheimer ve diğer demans türlerinin küresel ekonomik yükü her geçen yıl ağırlaşıyor. 2025 yılı verilerine göre, bu hastaların bakım maliyetinin 400 milyar dolara yaklaşması, erken teşhis ve önleyici tedavilerin ticari ve sosyal önemini artırıyor. St. Louis'deki Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi araştırmacıları, tek bir kan testiyle Alzheimer belirtilerinin ne zaman başlayacağını 3 ila 4 yıllık bir yanılma payıyla öngörebilen bir model geliştirdi. Geliştirilen bu yeni kan testi, mevcut pahalı beyin taramaları ve invaziv omurilik sıvısı testlerine göre çok daha ekonomik ve erişilebilir bir alternatif sunuyor.

ERKEN TEŞHİSİN TİCARİ VE KLİNİK AVANTAJLARI

Araştırmanın kıdemli yazarı Dr. Suzanne E. Schindler, geliştirilen modelin klinik deney süreçlerini hızlandıracağını vurguluyor. Geleneksel yöntemlerle yıllar süren ve yüksek maliyetli olan önleyici tedavi araştırmaları, bu ‘tahmin saati’ sayesinde çok daha hedefli ve hızlı hale gelecek.

Yeni sistemin sunduğu temel avantajlar şunlardır:

• Düşük maliyet: Pahalı PET taramaları yerine standart kan tahlili altyapısının kullanılması.
• Erişilebilirlik: Hastanelerde ve kliniklerde uzman ekipman gereksinimi duymadan uygulanabilirlik.
• Hız: Klinik denemeler için doğru hasta grubunun belirlenmesinde sağlanan zaman tasarrufu.

P-TAU217 PROTEİNİ: ‘BEYNİN YAŞ HALKALARI’

Tahmin modelleri, kan plazmasında bulunan p-tau217 adlı bir proteinin ölçülmesine dayanıyor. Araştırmacılar, bu proteinin seviyelerini analiz ederek bir kişinin Alzheimer belirtilerini yaşamaya başlayacağı yaşı tahmin edebiliyor.

Nöroloji eğitmeni Dr. Kellen K. Petersen, bu proteinlerin birikimini bir ağacın yaş halkalarına benzetiyor: "Amiloid ve tau proteinlerinin tutarlı bir şekilde biriktiğini ve bu birikimin, bir kişinin semptom geliştireceği zamanı güçlü bir şekilde öngördüğünü keşfettik."

YAŞA GÖRE DEĞİŞEN RİSK ANALİZİ

Araştırma, yaşın Alzheimer patolojisine karşı bir tolerans faktörü olduğunu da ortaya koyuyor. Elde edilen verilere göre:

1. 60 yaşında p-tau217 seviyesi yükselen bir kişi, yaklaşık 20 yıl sonra semptom göstermeye başlıyor.
2. 80 yaşında aynı seviyelere ulaşan bir kişide ise belirtiler ortalama 11 yıl içinde ortaya çıkıyor.
3. Bu veri, yaşlı beyinlerin patolojik değişikliklere karşı daha az toleranslı olduğunu ve ileri yaş grubunda müdahale penceresinin daha dar olduğunu gösteriyor.

BİYOTEKNOLOJİ GİRİŞİMLERİ İÇİN YENİ PAZAR

Çalışmada kullanılan verilerin bir kısmı, Washington Üniversitesi bünyesinde doğan bir girişim olan C2N Diagnostics tarafından geliştirilen PrecivityAD2 testi ile elde edildi. FDA onaylı diğer testlerle de uyumlu çalışan bu model, biyoteknoloji pazarında yeni bir ticari rekabetin fitilini ateşliyor. Ekip, modelleme kodlarını kamuya açarak küresel çapta bir Ar-Ge iş birliğinin de önünü açmış durumda.

Hastalığın henüz kesin bir tedavisi olmasa da, bu tür tahmin araçları, belirtileri yıllarca geciktirebilecek önleyici tedavilerin ve yaşam tarzı değişikliklerinin planlanması için altın değerinde bir zaman kazandırıyor.