Dünyanın en büyük üç teknoloji şirketi Meta (Instagram), ByteDance (TikTok) ve Google (YouTube), kârlarını artırmak amacıyla genç kullanıcıları kasıtlı olarak platformlarına bağımlı hale getirmekle suçlandıkları dev bir davayla karşı karşıya. Los Angeles County Yüksek Mahkemesi'nde bu hafta başlayan jüri seçimi, sosyal medya endüstrisinin geleceğini şekillendirebilecek kritik bir hukuki sürecin fitilini ateşledi.
Daha önce benzer davalar ön duruşma aşamalarında düşerken, bu dava teknoloji devlerinin iddiaları bir jüri önünde savunmak zorunda kalacağı ilk örnek olma özelliğini taşıyor. Hukuk uzmanları, buradan çıkacak kararın ABD genelinde bekleyen binlerce benzer dosya için emsal teşkil edeceğini belirtiyor.
TÜTÜN VE KUMAR ENDÜSTRİSİ TAKTİKLERİ
Dava dosyasında yer alan iddialar, teknoloji şirketlerinin iş modellerini doğrudan hedef alıyor. Davacılar, şirketlerin kumar ve tütün endüstrisinden ödünç alınan psikolojik taktikleri kullandığını savunuyor. ‘Sonsuz kaydırma’ (infinite scroll), algoritmik öneriler ve sürekli bildirim sistemleri gibi özelliklerin, ergen psikolojisini istismar ederek ‘geri bildirim döngüleri’ yarattığı ve gençleri ekran başında tutmayı amaçladığı öne sürülüyor.
Dava stratejisi olarak, platformlardaki ‘içerik’ yerine ‘ürün tasarımı’nın hedeflenmesi dikkat çekiyor. Avukatlar bu yolla, teknoloji şirketlerini kullanıcı içeriğinden sorumlu tutulmaktan koruyan ‘230. Madde’ ve ifade özgürlüğü kalkanlarını aşmayı hedefliyor.
EMSAL VAKA: 'KGM' DOSYASI
Davanın merkezinde, mahkeme kayıtlarında ‘KGM’ olarak tanımlanan 19 yaşındaki bir davacı bulunuyor. Sosyal medyayı erken yaşta kullanmaya başlayan KGM, platformların yarattığı kompulsif kullanımın depresyonunu derinleştirdiğini ve intihar düşüncelerini tetiklediğini iddia ediyor. Bu vaka, jürinin teknoloji şirketlerinin sorumluluğuna dair bakış açısını ölçecek bir ‘test davası’ (bellwether trial) olarak görülüyor.
ŞİRKETLERİN SAVUNMASI: ‘SORUN ÇOK YÖNLÜ’
Suçlamaların odağındaki şirketler ise platformlarının kasıtlı olarak zarar verdiği iddialarını reddediyor. Meta, Google ve ByteDance, gençlerin yaşadığı ruh sağlığı krizinin akademik baskı, ekonomik stres ve madde bağımlılığı gibi çok yönlü ve karmaşık nedenleri olduğunu savunuyor.
Meta Sözcüsü, şirketin gençlerin güvenliği için yıllardır büyük yatırımlar yaptığını belirtirken; Google, YouTube’un güvenli deneyimler yaratmaya odaklandığını vurguladı. Şirketler, ebeveyn kontrolleri ve güncellenen güvenlik politikalarını sorumluluk kanıtı olarak sunmaya hazırlanıyor. Duruşmalar sırasında Meta CEO'su Mark Zuckerberg dahil olmak üzere üst düzey yöneticilerin ifade vermesi bekleniyor.
SNAP TAZMİNATLA ÇEKİLDİ
Davanın taraflarından biri olan Snapchat'in ana şirketi Snap Inc. ise stratejik bir hamleyle yargılama sürecine dahil olmamayı seçti. Şirket, geçtiğimiz hafta açıklanmayan bir miktarda tazminat ödemeyi kabul ederek davacılarla anlaşmaya vardı.
Amerikan Girişim Enstitüsü Teknoloji Politikası Uzmanı Clay Calvert, Associated Press'e verdiği demeçte, bu davanın sonucunun sadece bu şirketleri değil, tüm dijital ekosistemi etkileyecek yasal bir dalga yaratabileceğini ifade etti. Davacıların zaferi, sosyal medya algoritmalarında ve iş modellerinde köklü değişiklikleri zorunlu kılabilir.
